การตัดชำกิ่ง (stem cuttings)

1. การตัดชำกิ่งแก่ (hardwood cuttings)

เป็นวิธีการตัดชำกิ่งที่มีการสะสมอาหารอยู่ภายในกิ่งและใบร่วงไปแล้ว สามารถทำได้ง่ายที่สุดในวิธีการขยายพันธุ์จากส่วนต่างๆ ของลำต้นและสะดวกไม่ต้องใช้ทักษะในการปฏิบัติงาน พืชผลัดใบหลายชนิดนิยมใช้วิธีนี้ในการขยายพันธุ์และพืชใบแคบเขียวตลอดปี เช่น สนต่างๆ การเลือกกิ่งควรทำในระยะต้นพักตัวหรือกิ่งที่ไม่มีใบติดอยู่แล้ว คัดกิ่งที่สมบูรณ์บริเวณโคนของกิ่งที่มีอายุหนึ่งปี มีการสะสมคาร์โบไฮเดรตอย่างเพียงพอ กิ่งขนาดกลางจะให้การออกรากได้ดีกว่ากิ่งขนาดเล็กหรือใหญ่จนเกินไป

การเตรียมกิ่งให้ใช้กรรไกรตัดแต่งกิ่งตัดกิ่งให้มีความยาวประมาณ 8 นิ้ว ด้านบนของกิ่งตัดชิดเหนือข้อเป็นแนวตรง และด้านล่างของกิ่งตัดเฉียงเป็นมุม 45 องศาบริเวณใต้ข้อ การปักชำในภาชนะที่ใส่วัสดุชำมักปักให้กิ่งเอียง 45 องศา ลึกสองในสามของความยาวกิ่งหรือให้มีตาอยู่เหนือวัสดุชำ 2-3 ตา การวางกิ่งให้เอียงจะเป็นการทำให้กิ่งมีพื้นที่ผิวสัมผัสอยู่ในวัสดุได้มาก

 

กิ่งแก่เป็นกิ่งที่มีอาหารสะสมอยู่ในกิ่งบ้างแล้วและไม่มีใบติดอยู่ จึงสามารถทำได้ง่ายโดยไม่ต้องมีการปรับสภาพแวดล้อมมากนัก ไม่จำเป็นต้องทำในสภาพที่มีความชื้นสูง ในการผลิตเป็นการค้าจำนวนมากจึงมักปักชำกิ่งในแปลงกลางแจ้งก็ได้ ต้องมีการเตรียมดินในแปลงชำให้มีการระบายน้ำดี ลึกพอให้กิ่งสามารถปักชำได้ ไม่มีลมพัดแรง การตัดชำเป็นแถวในแปลงจึงเรียกว่า lining out ทำได้ด้วยการปักกิ่งให้ตั้งตรงในแปลงชำมีส่วนตาอยู่เหนือระดับดิน 1-2 ตาสำหรับเจริญได้ เว้นระยะห่างของแต่ละกิ่ง 9-10 นิ้ว และแต่ละแถวห่างกัน 24-36 นิ้ว

สำหรับพืชใบแคบเขียวตลอดปี อาจพบว่าขยายพันธุ์ได้ยากและใช้เวลานาน ถึงแม้ว่าสนพวก jeniperus และ yews จะออกรากง่าย แต่เจริญเติบโตช้า ส่วนสนพวก spruces, hemlocks, pine และ juniperus ชนิดลำต้นตั้งตรงจะออกรากได้ยาก จำเป็นต้องมีการเอาใจใส่ และใช้สารเร่งรากที่มีความเข้มข้นสูง ช่วยในการออกราก เช่น IBA 0.8-1.0 เปอร์เซ็นต์ และอยู่ในสภาพที่มีความชื้นสูง แสงสว่างอย่างเพียงพอจึงจะออกรากได้ดี

พืชที่นิยมขยายพันธุ์ด้วยวิธีการตัดชำกิ่งแก่ ได้แก่ สายน้ำผึ้ง ชบา เฟื่องฟ้า วาสนา หลิว มะเดื่อ องุ่น ทับทิม